مقدمه :
امروزه بسته بندی مورد استفاده در صنعت مواد غذایی بسیار با اهمیت بوده و استفاده از بسته بندی مناسب و ایمن یکی از راهکارهای اساسی برای حفظ کیفیت ماده غذایی و افزایش زمان ماندگاری آن می باشد. با توجه به رویکرد جهانی کاهش استفاده از نگهدارنده ها و یا حذف آنها از مواد غذایی ، عملاً نگاهها به سمت افزایش کیفیت و افزایش زمان ماندگاری محصول با استفاده از بهبود خصویات بسته بندی معطوف شده است و در این راستا ارتقاء کیفیت بسته بندیهای سنتی و تولید انواع بسته بندی های هوشمند مورد توجه قرار گرفته است. شاخصهای ویژه ای نیز برای هر محصول تعریف شده است به گونه ای که برای هر گروه از مواد غذایی ، با توجه به خصوصیات آنها ، بسته بندی ویژه ای با فاکتورهای کنترلی متفاوت تعریف شده است. .
متاسفانه در کشور ما اهمیت بسته بندی تا حد زیادی نادیده گرفته شده و انتخاب نوع بسته بندی بیشتر بر اساس مصلحت مالی تولید کننده میباشد و ۲ فاکتور مهم سلامت و کیفیت آن نادیده گرفته میشود.
همچنین نقص آیین نامه های موجود در زمینه بسته بندی مواد غذایی و کلی نگری آنها نیز باعث اجرایی نشدن آنها گشته و گزینش و حتی کنترل بسته بندی مواد خوراکی را بسیار بی قاعده و سلیقه ای نموده است.
هدف :
با توجه به اینکه یکی از متداول ترین و کاربردی ترین مواد اولیه مورد استفاده برای بسته بندی مقوا میباشد و بدلیل سازگاری کامل این محصول با محیط زیست و در راستای برنامه جهانی حذف آلاینده های زیست محیطی استفاده از آن هر روز بیشتر مورد تاکید قرار میگیرد؛ در این مقاله تاثیر چند نوع بسته بندی مقوایی بر روی ماندگاری و سلامت گز و بیسکوییت مورد بررسی قرار گرفته است.
همچنین مقایسه کیفیت بسته بندیهای دارای پروانه ساخت و مهر استاندارد و تاثیر احتمالی این امر بر روی نگهداری محصول از اهداف فرعی این طرح میباشد.
روش مطالعه:
برای اجرای این پژوهش ۳ نوع جعبه مقوایی متفاوت به شرح زیر از جعبه سازی های سطح شهر اصفهان تهیه شد :
نمونه الف : جعبه فاقد پروانه ساخت کف و در جعبه هر دو فاقد پروانه
نمونه ب : جعبه دارای پروانه ساخت تولید شده در واحدA کف دارای پروانه و در فاقد پروانه مقوای gray back
نمونه ج : جعبه دارای پروانه ساخت تولید شده در واحد B کف و در جعبه هر دو دارای پروانه
سپس هر یک از جعبه های فوق در شرکت نگین عسل با بیسکوییت آوند و در شرکت گز سکه با گز گلریز ۲۸ پسته آردی از محصول یک بچ تولیدی پر شده و با پوشش پلیمری معمول بسته بندی شدند.
وضعیت بار میکروبی این نمونه ها قبل از قرارگیری در جعبه با استانداردهای موجود آن ها مطابقت داشت.
بیسکوییت:
| نوع میکروارگانیسم | نتیجه |
| باکتری هوازی مزوفیل | منفی |
| کیک ها | ١٠> |
| مخمرها | منفی |
| کلی فرم | منفی |
گز:
| نوع میکروارگانیسم | نتیجه |
| باکتری هوازی مزوفیل | ۲۶۰۰ |
| کیک ها | ١٠> |
| مخمرها | منفی |
| کلی فرم | منفی |
لازم به ذکر است که آزمونهای شمارش باکتریهای هوازی مزوفیل و کلی فرم از جمله آزمونهای استاندارد گز نبوده و فقط برای این کار تحقیقاتی انجام شده اند.
نمونه های فوق در دمای محیط نگه داری شده و در ۴ بازه زمانی تعریف شده : ۲۱،۷، ۱۴ و ۳۰ روزه یکی از بسته ها باز شده و بر اساس استانداردهای موجود مورد آزمون قرار گرفته و نمودار تغییرات میکروبی هر محصول ترسیم شد.
یافته ها و بحث :
همانطور که با توجه به جداول فوق مشخص میباشد در کلیه نمونه های مورد آزمون تغییر بار میکروبی مشاهده شد که با افزایش زمان نگهداری میزان این تغییرات نیز افزایش یافته و در روز ۳۰ اکثر فاکتورها کاهش پیدا کردند .
محصولات نگهداری شده در جعبه فاقد پروانه بهداشتی بیشترین افزایش باکتریهای هوازی مزوفیل و کپک و مخمر را داشتند و همچنین در بیسکوییت نگهداری شده در این جعبه ها آلودگی کلی فرمی نیز مشاهده شد. برای محصولات نگهداری شده در جعبه های ب و ج دارای پروانه نتایج متفاوت بوده و در جعبه به میزان افزایش باکتریهای هوازی مزوفیل و کپک بیشتر از جعبه ج بوده و در جعبه ج در نمونه های بیسکوییت رشد کیک و مخمر نیز مشاهده نشد. برای هیچ یک از این دو محصول در جعبه های دارای پروانه آلودگی کلی فرمی مشاهده نشد.
با بررسی شکل و خصوصیات ظاهری کلنی ها مشاهده شد که در نمونه الف تنوع باکتریهای هوازی مزوفیل در پلیت بیشتر بوده و حداقل ۹ نمونه باکتری مختلف مشاهده شد. نمونه به دارای حداقل ۵ نمونه باکتریایی متفاوت بوده و در نمونه ج فقط ۲ نوع باکتری رشد کرده بود. نکته قابل توجه اینکه روز ۳۰ در پلیت های مربوط به نمونه های الف و ب تغییر عمده ای مشاهده شد و کلنی های ۳ نوع از این باکتریها با رشد بسیار زیاد سطح پلیت را پوشانده و مانع رشد سایر باکتری ها شدند که دلیل اصلی کاهش تعداد میکروارگانیسمها در روز ۳۰ میتواند بخاطر آنتاگونیسم احتمالی ناشی از رشد و متابولسیم این کلنی های غالب و همچنین افزایش بی رویه رشد میکروبی و کمبود مواد غذایی لازم برای رشد بقیه میکروارگانیسم ها باشد.
با مقایسه استانداردهای میکروبی بیسکوییت و گز و مقوای بسته بندی مواد خوراکی مشاهده میشود که برخی میکروارگانیسم های مشابه در این مواد غذایی و مقوا قابلیت رشد و آلایندگی دارند. با توجه به اشتراک این میکروارگانیسم ها و احتمال انتقال آنها از جعبه به محتوی، توجه به کیفیت بهداشتی بسته بندی الزامی می باشد. همچنین آلاینده های شیمیایی بسته بندی نیز باید کاملاً کنترل شده باشند. داشتن خصوصیات فیزیکی قابل قبول و مطابق با استاندارد مانند استحکام و مقاومت در برابر خمش و ترکیدگی که مانع تاشدگی و له شدگی و ترکیدگی بسته بندی در هنگام انبارش و حمل و نقل و در نتیجه ایجاد آلودگی ثانویه در ماده غذایی میشود نیز بسیار مهم می باشد.
نتیجه گیری و پیشنهادات:
بسته بندی در حفظ کیفیت و سلامت ماده خوراکی نقش بسیار مهمی دارد و با استفاده از بسته بندی مطمئن و بهداشتی میتوان عمر ماندگاری و همچنین کیفیت بهداشتی و ماندگاری محتوی را افزایش داد. مضافاً اینکه آلاینده های شیمیایی احتمالی موجود در بسته بندی غیر بهداشتی می توانند باعث ایجاد مشکلات عمده ای برای مصرف کنندگان گردند.
همچنین با توجه به اینکه کیفیت ماندگاری در جعبه های بهداشتی متفاوت نیز با یکدیگر یکسان نمی باشد؛ میتوان نتیجه گرفت که تفاوت سیستم ها و روشهای تولید مقوا و همچنین بهداشتی بودن هر ۲ قسمت کف و در جعبه نیز میتواند بعنوان یک فاکتور بسیار تاثیر گذار در ارتقاء نگهداری محصولات مورد توجه قرار بگیرد.
در این راستا پیشنهاد میگردد با بررسی و اصلاح آیین نامه های موجود و رعایت کامل استاندارد بسته بندی مواد خوراکی و الزام تولید کنندگان مواد غذایی به استفاده از مقوای بهداشتی برای هر دو قسمت کف و در جعبه گامی مهم به سمت ارتقاء سلامت جامعه برداشته شود.
همچنین با توجه اینکه یکی از عمده ترین دلایل استفاده از جعبه های غیر بهداشتی غیر از ارزان تر بودن آن وزن بالای جعبه غیر بهداشتی بخصوص قسمت کف آن میباشد که بدلیل توزین ماده خوراکی با جعبه از نظر اقتصادی به نفع تولید کننده یا فروشنده ماده غذایی و به ضرر مصرف کننده میباشد، پیشنهاد میگردد ضمن کنترل وزن جعبه ها و تطبیق آنها با استاندارد ملی شماره ۳۳۴۱ تولید کنندگان ملزم به درج وزن خالص محصول بر روی جعبه شده و این فاکتور در آیین نامه های مواد غذایی گنجانده شود.
کلید واژه:
بسته بندی جعبه مقوایی بیسکوییت گر بار میکروبی ، ماندگاری
منابع:
Council of Europe public health committee, policy statement concerning paper and board materials and articles intended to come into contact with foodstuf-version
استاندارد ملی شماره ۳۰۲۳ گز بدون انگبین ویژگی ها و روش های آزمون
استاندارد ملی شماره ۲۳۹۵ میکروبیولوژی فرآورده های قنادی و شیرینی ویژگی ها و روش های آزمون
استانداردهای ملی شماره ۹۲۶۳ و ۵۲۷۲ و ۲ ۱۰۸۹۹
استاندارد ملی شماره ۳۲۴۱ بسته بندی ، ورق مقوایی و جعبه مقوایی مواد خوراکی ویژگیهای فیزیکی و روش های آزمون
Council of Europe public health committee, policy statement concerning paper and board materials and articles Vintended to come into contact with foodstuf-version
استاندارد ملی شماره ۳۰۲۳ گر بدون انگبین ویژگی ها و روش های آزمون
استاندارد ملی شماره ۲۳۹۵ میکروبیولوژی فرآورده های قنادی و شیرینی ویژگی ها و روش های آزمون
استانداردهای ملی شماره ۹۲۶۳ و ۵۲۷۲ و ۲-۱۰۸۹۹
استاندارد ملی شماره ۳۳۴۱ بسته بندی، ورق مقوایی و جعبه مقوایی مواد خوراکی ویژگیهای فیزیکی و روش های آزمون
<<استفاده از مقاله فقط با ذکر دقیق رفرنس مجاز می باشد.>>
